نیرو تهویه

دستگاه داکت اسپلیت چیست و ۴ عیب مهم آن کدام است و چه مزایایی دارد؟

در پاسخ به سوال داکت اسپلیت چیست به طور ساده می توان گفت که داکت اسپلیت در واقع همان اسپلیت (کولر گازی) است و با این تفاوت که در کولر گازی ، یونیت داخلی به صورت دیواری یا سقفی روکار اجرا می شود ولی یونیت داخلی (یا هواساز) داکت اسپلیت به صورت توکار و درون سقف کاذب (یا قسمتی از سقف مثل راهرو یا ورودی اتاق ها) نصب می شود و سپس با کانال کشی به اتاق ها یا قسمت های مختلف یک واحد از یک ساختمان متصل شده و هوای تازه را بعد از فیلتر کردن و تنظیم دما در آنها توزیع می کند. در شکل زیر نمایی از یونیت داخلی که به یونیت خارجی (خارج از ساختمان) با لوله کشی مسی متصل شده ، نشان داده شده است. در ادامه برای اینکه بدانید این سیستم چه مزایایی دارد و ۴ عیب مهم آن کدام است ، توصیه می کنیم که به نحوه چینش قطعات تشکیل دهنده آن (مطابق شکل زیر) و نحوه توزیع هوا با کانال دقت کنید زیرا این دستگاه یک سیستم کانال دار محسوب شده و عیب ها و مزایایی که دارد به سیستم های تهویه کانال دار مربوط می شود

گرمایش داکت اسپلیت ها :

البته داکت اسپلیت تنها در سیکل سرمایش مشابه کولر گازی عمل می کند و در سیکل گرمایش کاملا با آن متفاوت است. به طوری که در یونیت داخلی آن ، کویل آب گرم وجود دارد که در فصل زمستان ، آب گرمی که توسط پکیج یا موتورخانه ایجاد می شود ، درون کویل ها جریان می یابد و کویل را گرم می کند و با چرخش فن یونیت داخلی و در نتیجه برخورد هوا با سطح گرم کویل ، هوا گرم می شود و دیگر مانند کولر گازی از سیکل تبرید تراکمی (انرژی برق و کمپرسور) در گرمایش استفاده نمی شود و عملا یونیت خارجی دستگاه داکت اسپلیت در زمستان خاموش می شود. اگر دقت کرده باشید در کولرهای گازی می توان در فصل زمستان از دستگاه گرما گرفت ولی به خاطر مصرف برق معمولا چنین کاری کمتر انجام می شود ولی در دستگاه داکت اسپلیت دیگر نیاز نیست که کمپرسور برای گرمایش روشن شود و فقط کافی است که آبگرم پکیج یا موتورخانه را به آن متصل کنیم. این یکی از مزایایی است که دستگاه داکت اسپلیت دارد.

انواع ، ظرفیت و نصب آن :

امروزه انواع داکت اسپلیت های اینورتر (دور متغیر) و معمولی (دور ثابت) و نیز تک فاز و سه فاز به بازار عرضه شده است. ظرفیت سرمایش و گرمایش داکت اسپلیت نسبت به اسپلیت (کولر گازی) بیشتر است و فضاهای بزرگتری را می توان با آن تهویه نمود.

با توجه به گوناگونی طرح های ارائه شده در کانال ها و یونیت های داخلی ، می توان آن را در ساختمان هایی با ارتفاع کم سقف کاذب نیز نصب نمود. برای نصب یونیت داخلی داکت اسپلیت لزومی ندارد که کل ساختمان با سقف کاذب پوشیده شود بلکه در قسمتی از سقف (معمولا در راهروها و ورودی ها) ، با ارتفاع ۲۵ سانتی متر نیز نصب می شود. تا اینجا تا حدود زیادی به پاسخ سوال داکت اسپلیت چیست رسیده ایم و در ادامه می خواهیم که به ۴ عیب مهم آن بپردازیم و همچنین اینکه این دستگاه چه مزایایی دارد را بررسی کنیم.

۴ مورد از معایب مهم و درد سرساز داکت اسپلیت ها

۴ عیب مهم این سیستم عبارتند از :

۱ . عدم منطقه بندی نمودن فضای داخل در دستگاه داکت اسپلیت

منظور از منطقه بندی نمودن ، کنترل دمای اتاق ها و سالن ها به طور مستقل و جداگانه است که چندین اتاق متصل به یک داکت اسپلیت ، نمی توانند دمای مستقل و جداگانه داشته باشند و همه آنها هم دما خواهند بود و همزمان سرد یا گرم می شوند. بنابرین در هر نوع ساختمانی که به کنترل جداگانه و مستقل دما در اتاق ها و سالن های آن نیاز است ، به جای داکت اسپلیت ، سیستم مینی چیلر و فن کویل و یا استفاده از دستگاه های دیگر توصیه می شود.

برای مثال در یک واحد مسکونی اگر در اتاق کودک به دمای ۲۲ درجه سانتی گراد (۷۱ درجه فارنهایت) ، در سالن به دمای ۱۹ درجه (۶۶ درجه فارنهایت) و در اتاق یک فرد جوان به دمای ۱۷ درجه (۶۳ درجه فارنهایت) نیاز باشد ، دمای هوای خروجی از هر فن کویل را می توان به شکل مستقل از سایر فن کویل ها تنظیم نمود ولی در داکت اسپلیت اینگونه نیست و چون همه اتاق ها و سالن ها به یک یونیت سقفی و با کانال کشی وصل هستند ، همه یک دمای برابر خواهند داشت. بنابرین اولین مورد از ۴ عیب مهم دستگاه اسپلیت همین مسئله است که کاربرد آن را محدود می کند. معمولا بهتر است از این سیستم فقط در جاهایی استفاده شود که کل فضای تهویه شونده یک تکه بوده و بخواهیم کل فضا با یک دما تهویه شود و از مزایایی که این سیستم ایجاد می کند (که در ادامه خواهیم گفت) بتوان بهره مناسب را برد.

راه حل کنترل دما :

البته یک راه برای کنترل مقدار هوای ورودی به هر اتاق و در نتیجه تنظیم دمای آن وجود دارد و آن راه این است که به جای استفاده از دریچه های ثابت ورودی هوا در هر اتاق یا سالن ، از دریچه های موتور دار یا به اصلاح دریچه های ترموستاتیکی (دمپر) استفاده شود و هر دریچه به یک ترموستات نصب شده در هر اتاق متصل گردد و با فرمان ترموستات ، مقدار باز بودن دریچه و در نتیجه مقدار هوای سرد یا گرم ورودی به هر اتاق کنترل شود. با کنترل مقدار هوا ، دمای هوای آن اتاق یا سالن نیز نسبت به اتاق های دیگر از نظر مقدار سردی و گرمی قابل کنترل خواهد بود. بنابرین در سیستم داکت اسپلیت هم می توان بر مقدار هوا و دمای هر بخش کنترل داشت به شرطی که از دریچه های ترموستاتیکی استفاده کرد و هزینه نصب آنها را نیز در نظر گرفت.

بنابرین ۲ عیب مهمی که با انجام این کار در سیستم ایجاد می شود عبارتند از افزایش هزینه اجرای آن و عدم ورود هوا به مقدار کافی به هر اتاق یا سالن. به این مسئله توجه کنید که مثلا وقتی دستگاه در حالت سرمایشی کار می کند، برای افزایش دمای یک اتاق نسبت به سایر اتاق ها، دمپر مربوط به آن اتاق باید حجم هوای خنک ورودی به آن اتاق را کاهش دهد که در نتیجه با مشکل کمبود هوا در آن اتاق مواجه خواهیم شد. در ضمن همانطور که گفتیم با اضافه شدن دمپرها به سیستم، قیمت تمام شده افزایش یافته و به جای آن می توان از سیستم های دیگری مثل چیلر و فن کویل بهره برد.

در شکل زیر یک نمونه از کاربرد دمپرها یا همان دریچه های ترموستاتیکی اتوماتیک که موتور دمپر نیز بر روی آن سوار شده و در انتهای هر شاخه از کانال کشی گرد انعطاف پذیر نصب می شود ، نشان داده شده است.

۲ . مصرف برق بالاتر نسبت به سیستم های دیگر

همانطور که توضیح داده شد در این سیستم کل فضای داخل با هم و به یک میزان تهویه می شود و برای مثال اگر فقط یک فرد در اتاق خود به تهویه نیاز داشته باشد ، کل اتاق ها و سالن های دیگر متصل به آن سیستم ، تهویه خواهند شد و این طبیعی است که انرژی زیادی به هدر رفته و مصرف برق سیستم افزایش می یابد. بنابرین هزینه های جاری استفاده از این سیستم درد سرساز خواهد شد. بنابرین دومین مورد از ۴ عیب مهم دستگاه داکت اسپلیت این مورد است و به همین خاطر توصیه می شود که از آن فقط در اماکنی استفاده شود که تقریبا در بیشتر ساعات، تمام افراد به طور همزمان در آنجا حضور دارند.

راه حل های کاهش مصرف :

۱ . با نصب یک ترموستات در هر اتاق و نیز نصب دریچه های ترموستاتیکی که با فرمان ترموستات به طور اتوماتیک باز و بست می شوند تا مقدار هوای ورودی به هر اتاق با توجه به نیاز کاهش یا افزایش یابد ، می توان ضمن کنترل دمای هر اتاق به طور مجزا، از ارسال هوای سرد یا گرم به اتاقی که به تهویه نیاز ندارد ، جلوگیری کرد و در نتیجه در مصرف انرژی صرفه جویی نمود و بدین ترتیب مصرف برق آن در مقایسه با سیستم های دیگری چون مینی چیلر و فن کویل به یک تعادل می رسد.

۲ . استفاده از داکت اسپلیت اینورتر و کنترل هوشمند و متناسب با نیاز کمپرسور آن (البته این مورد به طور مستقیم نمی تواند در جلوگیری از اتلاف انرژی ناشی از عدم حضور افراد در اتاق ها اثری داشته باشد و فقط با اینورتر می توان دور کمپرسور را متغیر نمود تا دستگاه همواره با حداکثر دور کار کند)

۳ . میزان صدای سیستم داکت اسپلیت

با توجه به اینکه یونیت داخلی در سقف کاذب جاسازی شده است و از فن بزرگی در آن برای رساندن هوا به همه اتاق ها و سالن ها استفاده می شود و از طرفی هوا از کانال های متعدد عبور می کند ، صدای کارکرد فن یونیت داخلی به فضای داخل منتقل می گردد.

راه حل های کاهش صدا :

۱ . عدم نصب یونیت داخلی در ورودی اتاق نشیمن یا اتاق خواب ها و نصب آن در بالای سقف کاذب ورودی ها و راهروها می باشد.

۲ . استفاده از دو یا چند دستگاه به جای یک دستگاه با ظرفیت بالا برای اماکن بزرگ (برای مثال به جای استفاده از دستگاه ۶ تن تبرید برای کل واحد می توان از دو دستگاه ۳ تن تبریدی استفاده نمود. هر تن تبرید برابر ۱۲۰۰۰ BTU/h است.)

۳ . تعبیه دریچه مکش یا دریچه بازگشت هوا در محل مناسب و استفاده از کانال های انعطاف پذیر عایق کاری شده (هم از نظر صوتی و هم حرارتی) و به طور کلی نصب آن توسط افراد با تجربه و به شکل اصولی و مهندسی شده (در شکل زیر نمونه ای از کانال های انعطاف پذیر که امروزه استفاده می شود ، نشان داده شده است).

۴ . خرید دستگاه های با برند معتبر ایرانی یا خارجی که اجزای داخلی آنها مانند فن و الکترو موتور متصل به فن از نوع کم صدا یا به اصلاح فوق کم صدا (سوپر سایلنت Super Silent) باشد.

۵ . استفاده از داکت اسپلیت اینورتر

۶ . انتقال شیر انبساط دستگاه از پشت یونیت داخلی و قرار دادن آن در یونیت بیرون از ساختمان در نسل های جدید داکت اسپلیت ها (با این کار صدای عبور گاز مبرد از شیر انبساط شنیده نمی شود و برای جلوگیری از اتلاف انرژی در مسیر لوله ها ، از عایق های حرارتی مناسب بر روی لوله های مسی استفاده می شود.)

۴ . حداکثر فضای قابل پوشش برای تهویه

چنانچه از این سیستم در ساختمانی چند طبقه استفاده شود و حجم فضایی که قرار است توسط آن تهویه شود زیاد باشد باید همانند اسپلیت از چندین دستگاه و چندین سری لوله کشی بین یونیت های داخلی (داخل ساختمان) و خارجی (خارج از ساختمان) استفاده شود. در ضمن چون بین یونیت خارجی و داخلی لوله کشی از نوع مسی است و گاز فریون (مبرد) بین یونیت ها در جریان است ، نمی توان یونیت خارج از ساختمان را نسبت به یونیت داخل ساختمان از یک متراژ مشخص دورتر نصب نمود زیرا گاز مبرد در لوله های طویل دچار افت فشار زیاد شده و راندمان سیستم کم می شود و به همین علت معمولا یونیت خارج از ساختمان را (همانند کولر گازی) در تراس نصب می کنند و ممکن است در معرض دید قرار گرفتن دستگاه به زیبایی ساختمان لطمه بزند. برای مثال در شکل زیر دو ساختمانی که کندانسینگ یونیت های اسپلیت و داکت اسپلیت در نمای آنها نصب شده و جلوه زشتی ایجاد می کند را مشاهده می کنید.

این در حالی است که در سیستم های مرکزی دیگر مانند مینی چیلر و فن کویل یا چیلر و فن کویل ، گاز مبرد به یونیت های داخل ساختمان ارسال نمی شود بلکه این آب سرد و گرم است که توسط چیلر یا مینی چیلر (تولید کننده آب سرد) و پکیج یا بویلر (تولید کننده آب گرم) و پمپ به فن کویل های درون ساختمان پمپاژ می شود و محدودیتی در حداکثر طول لوله کشی آن وجود ندارد و می توان به راحتی آن را بر روی بام و یا فضایی دورتر از ساختمان نصب نمود.

راه حل نصب یونیت خارجی بر روی بام :

بنابرین امکان نصب یونیت های خارجی (کندانسینگ یونیت) بر روی بام و عدم افت راندمان بایستی بررسی شده و نیز هزینه های لوله کشی مسی بایستی متناسب با ابعاد ساختمان اندازه گیری شود. در شکل زیر نمونه هایی از کاربرد یونیت های بیرونی که بر روی بام نصب شده ، نشان داده شده است.

بنابرین ۴ عیب مهم سیستم داکت اسپلیت را بررسی کردیم و در ادامه به مزایایی که این سیستم سبب می شود اشاره خواهیم کرد.

مشخصات و مزایای داکت اسپلیت

۸ مزیت مهم این سیستم عبارتند از :

۱ . قیمت اولیه پایین

اولین و مهمترین دلیل برای فروش و کاربرد این سیستم ، قیمت اولیه کمتر آن (حدود ۳۰ درصد) نسبت به سایر سیستم ها مانند مینی چیلر و فن کویل است. البته باید به هزینه اجرای داکت اسپلیت نیز توجه کرد که نسبت به سیستمی مثل چیلر و فن کویل بیشتر است و اگر از دمپر نیز در هر شاخه از کانال های آن استفاده شود، قیمت آن به مراتب بالاتر هم می رود.

۲ . تامین هوای تازه

در این سیستم هوای تازه مورد نیاز ساختمان با اکسیژن کافی هم در فصل زمستان و هم تابستان از بیرون ساختمان (از راه کانال) تامین می شود.

۳ . استفاده از تکنولوژی دور متغیر یا اینورتر

انواع داکت اسپلیت در دو نوع اینورتر (موتور الکتریکی دور متغیر که کمپرسور را به گردش در می آورد) و نوع معمولی (موتور الکتریکی با دور ثابت کار می کند) وجود دارند که نوع اینورتر باعث می شود که داکت اسپلیت همواره با حداکثر توان کار نکرده و تنها متناسب با نیاز درخواستی و با کم و زیاد شدن دور موتور محرک کمپرسور ، تهویه مطبوع مورد نظر را تامین می کند.

با توجه به اینکه در این دستگاه معمولا از کمپرسور اسکرال استفاده می شود ، نوع اسکرال نسبت به دیگر کمپرسورها ارزان قیمت تر بوده و به خاطر وجود کمترین تعداد قطعات متحرک ، طول عمر بیشتر و نیز صدا و لرزش کمتری نسبت به سایر کمپرسورها دارد. در ضمن در سیستم های دیگر مانند مینی چیلر و فن کویل نیز از کمپرسور نوع اسکرال و تکنولوژی اینورتر استفاده می شود.

۴ . فیلتر نمودن هوا

داکت اسپلیت قابلیت فیلتر نمودن هوای ورودی به محیط را با استفاده از فیلترهای قابل شستشو دارد.

۵ . مجزا شدن هزینه شارژ هر واحد از کل ساختمان

در این سیستم بر خلاف سیستم های مرکزی مانند چیلر ، هزینه مصرف انرژی برای سرمایش و گرمایش هر واحد از یک آپارتمان از هزینه شارژ عمومی آپارتمان مجزا شده و هر واحد می تواند بر مقدار مصرف خود کنترل داشته باشد. این مورد نیز از مهمترین مزایایی است که این سیستم دارد و همچنین در سیستم مینی چیلر و فن کویل هم به همین شکل می توان برای هر واحد یک مینی چیلر در نظر گرفت (به جای یک چیلر مرکزی برای تمام واحدها) تا هزینه مصرف انرژی هر واحد جداگانه محاسبه شود.

۶ . استفاده از آن به جای چند اسپلیت

استفاده از یک دستگاه داکت اسپلیت به جای چند اسپلیت (کولر گازی) و در نتیجه کاهش هزینه بهره برداری ، تعمیر و نگهداری و عدم نیاز به تکنسین نگهدار

۷ . کاهش رطوبت هوا

در این سیستم نیز همانند سیستم های دیگری که بر پایه سیکل تبرید کار می کنند (مانند مینی چیلر و فن کویل یا اسپلیت) در فصل تابستان ، مقدار رطوبت هوای عبوری از دستگاه به علت تقطیر بخار آب موجود در هوا توسط کویل سرمایشی ، کاهش می یابد.

۸ . گرمایش مطبوع و قدرتمند داکت اسپلیت

داکت اسپلیت همانند اسپلیت می تواند در سیکل گرمایشی کار کند و با مصرف برق گرمایش مورد نیاز را همانند سیکل سرمایش فراهم آورد. ولی در کشور ما که استفاده از گاز به جای برق جهت گرمایش مقرون به صرفه تر است ، در مناطق سردسیر و نیمه سردسیر کشور برای گرمایش از یک کویل آبگرم که در یونیت داخلی دستگاه جاسازی شده و به آبگرم ارسالی از طرف پکیج گازسوز یا بویلر موتورخانه متصل می شود، استفاده می گردد. بدین ترتیب با سرد شدن هوا در پاییز و زمستان ، مسیر آبگرم ورودی به یونیت داخلی دستگاه داکت اسپلیت باز شده و آبگرم وارد کویل آن می شود و با چرخش فن دستگاه ، هوای گرم وارد اتاق ها و سالن ها می شود. از جمله مزایایی که استفاده از کویل آبگرم و فن به همراه دارد این است که در لحظه شروع کار دستگاه، خیلی سریع دمای هوای داخل افزایش می یابد. (در نقطه مقابل سیستم گرمایشی مثل رادیاتور) 

سیستم مشابه مناسب (مینی چیلر و فن کویل)

یکی از رقبای سر سخت سیستم داکت اسپلیت ، سیستم مینی چیلر و فن کویل است. در این سیستم هر فن کویل را می توان جداگانه از نظر دمای کارکرد تنظیم کرد. در هر اتاق و سالن از یک فن کویل استفاده می شود که در تابستان آب سرد و در زمستان آب گرم در آن جاری می شود و این سیستم به همراه یک پکیج یا بویلر (همانند سیستم داکت اسپلیت که برای گرمایش به آبگرم بویلر یا پکیج متصل می شود) به یک سیستم کامل سرمایشی و گرمایشی مستقل تبدیل می شود.

در سیستم مینی چیلر و فن کویل ها در صورت عدم نیاز به استفاده از یک یا چند فن کویل ، می توان آنها را خاموش و در مصرف انرژی صرفه جویی نمود. همچنین در این سیستم به علت کوچک بودن سایز فن به کار رفته در فن کویل های هر اتاق ، صدای کارکرد آن در کمترین حد ممکن خواهد بود. مینی چیلر در بیرون از ساختمان (در فضای آزاد برای مثال بر روی بام ، تراس یا حیاط) نصب و با لوله کشی ساده آب به فن کویل ها متصل می گردد و در حداکثر فاصله بین آن و فن کویل ها محدودیتی وجود ندارد. در تصویر زیر نمونه ای از دستگاه مینی چیلر که به انواع مختلفی از فن کویل ها متصل شده است را مشاهده می کنید.

مطالعه بیشتر درباره سختار، مزایا و ویژگی های سیستم مینی چیلر و فن کویل در مقاله ⇐ مینی چیلر چیست ؟

در ادامه برای درک بهتر این موضوع که عیب های مهم این دستگاه کدام است و چه مزایایی دارد (در مقایسه با سایر سیستم ها) پیشنهاد می کنیم که متن های مقایسه ای زیر را مطالعه بفرمایید.

مطالعه بیشتر ⇓

مقایسه چیلر و داکت اسپلیت

مقایسه مینی چیلر و داکت اسپلیت

مطالعه بیشتر ⇓

انواع داکت اسپلیت

مینی چیلر آپارتمانی

تفاوت داکت اسپلیت با چیلر و مقایسه آنها از ۶ بعد مختلف

ما در این مقاله قصد داریم تفاوت های داکت اسپلیت با چیلر را از ۶ بعد مختلف نسبت به هم مقایسه کنیم که عبارتند از قیمت، هزینه نصب، توان سرمایشی و گرمایشی، سیستم های مکمل مورد نیاز، توانایی تنظیم رطوبت و فیلتراسیون هوا. البته مقایسه چیلر با داکت اسپلیت علاوه بر این ۶ مورد می تواند شامل موارد دیگری نیز باشد که ما سعی کرده ایم به مهمترین آنها اشاره کنیم.

برای پی بردن به تفاوت داکت اسپلیت با چیلر ، ابتدا باید ساختمان این دو سیستم را کنکاش کنیم.

۱ . ساختار سیستم چیلر

چیلر دستگاهی است متشکل از کمپرسور و موتور الکتریکی آن، مبدل های حرارتی به نام اواپراتور و کندانسور و یک شیر منبسط کننده که گاز فریون (مبرد) در مدار آن جریان یافته و طی یک سیکل دائمی، منجر به کاهش دمای آب می شود. آبی که سرد شد با پمپ به دستگاهی دیگر در داخل یا پشت پنجره ساختمان مانند فن کویل یا هواساز پمپاژ می گردد‌. در بعضی موارد نیز چیلر به جای سرد کردن آب، مبرد را با لوله کشی به هواساز ارسال کرده و مستقیما هوا را خنک می کند که در این صورت به این سیستم پکیج یونیت گفته می شود. بنابرین چیلرها معمولا به سه شکل موجود هستند :

۱ . به همراه فن کویل

۲ . به همراه هواساز

۳ . به شکل پکیج یونیت

آب سرد ارسالی از سمت چیلر به این دستگاه ها در کویل (لوله های مارپیچی) این دستگاه ها جریان یافته و فن با چرخش خود، هوا را از اطراف کویل ها عبور داده و دمای آن را کاهش می دهد.

اتصال چیلر با لوله کشی آب سرد به هواساز یا فن کویل ها و یا به هر دو :

مطالعه بیشتر درباره ساختار ، انواع ، مزایا و معایب چیلرها در متن ⇐ چیلر

۲ . ساختار سیستم داکت اسپلیت

داکت اسپلیت نیز از دو قسمت تشکیل می شود. قسمت اول همانند چیلر دارای کمپرسور و کندانسور و … است (یونیت خارجی) و مبرد را با لوله کشی به یک اواپراتور (یونیت داخلی) قرار گرفته در زیر سقف کاذب می فرستد و عمل سرمایش هوا توسط مبرد انجام می شود. یعنی مبرد که دمای آن به شدت کاهش پیدا کرده وارد کویل مخصوص مبرد یونیت داخلی شده و از اطراف کویل هم هوا توسط فن دمنده ای دمیده می شود و بدین ترتیب مبرد گرمای هوا را به خود جذب کرده و هوا خنک می شود.

برای گرمایش ، هر دو سیستم نیاز به آب گرم یا بخار داغ دارند. در اواپراتور (یونیت داخلی) داکت اسپلیت یک کویل مخصوص آب گرم (علاوه بر کویل مخصوص مبرد) تعبیه می شود و در فن کویل و هواساز هم یک کویل وجود دارد که هم برای آب گرم و هم آب سرد استفاده می شود. در هر دو سیستم، آب توسط یک منبع حرارتی گازسوز مانند بویلر یا پکیج گازسوز یا هر سیستم دیگری گرم شده و به کویل های این دستگاه ها ارسال می شود و فن با چرخش، این بار هوا را گرم می کند.

تفاوت داکت اسپلیت با چیلر و مقایسه آنها از ۶ بعد مختلف :

۱ . تفاوت داکت اسپلیت با چیلر و مقایسه آنها از بعد قیمت تمام شده

برای اینکه مقایسه ای ملموس بین سیستم چیلر و داکت اسپلیت داشته باشیم، یک آپارتمان با کاربری مسکونی را مطابق با شرایط زیر در نظر می گیریم.

آپارتمان مسکونی با ۶ طبقه تک واحدی و هر واحد با متراژ کل ۲۵۰ متر مربع (۲۰۰ متر مربع مساحت مفید برای تهویه) در شهر تهران

هر واحد دارای ۴ اتاق خواب (سه اتاق خواب به متراژ ۱۸ متر مربع مفید و یک اتاق هم به متراژ ۲۵ متر مربع مفید)، یک آشپزخانه (به متراژ ۲۵ متر مربع مفید)، یک اتاق نشیمن (به متراژ ۲۶ متر مربع مفید) و یک سالن پذیرایی (به متراژ ۷۰ متر مربع مفید)

برودت مورد نیاز برای هر واحد حدودا ۶ تن تبرید برابر با ۷۲۰۰۰ بی تی یو بر ساعت

نکته اینکه مساحت مفید هر واحد پس از کم کردن مساحت اشغال شده توسط دیوارها و نیز فضاهایی که به تهویه نیازی ندارند بدست می آید.

اگر سیستم داکت اسپلیت انتخاب شود :

برای چنین متراژی منطقی نیست که از یک دستگاه داکت اسپلیت ۶ تن تبرید (۷۲۰۰۰ BTU/hr) استفاده شود. زیرا یک واحد مسکونی از فضاهای متعدد و اتاق هایی تشکیل شده که در اغلب اوقات نیازی نیست که همه فضاها با هم تهویه شوند. با توجه به اینکه با روشن شدن هر دستگاه داکت اسپلیت، تمام اتاق ها و فضاهایی که به یک دستگاه متصل هستند، همزمان سرد یا گرم می شوند، بهتر است که سیستم تهویه چنین واحدی را به ۲ بخش مجزا تقسیم بندی نمود و به ازای هر بخش یک دستگاه داکت اسپلیت در نظر گرفت که در نهایت مجموع ظرفیت آنها برابر با ۶ تن تبرید باشد. برای مثال ۲ دستگاه ۳ تن تبرید یا یک دستگاه ۴ تن به علاوه یک دستگاه ۲ تن تبرید.

ما در این مثال ۲۰۰ متر مربع را به دو بخش تقریبا مساوی تقسیم می کنیم (آشپزخانه و سالن پذیرایی جمعا به متراژ ۹۵ متر مربع و ۴ اتاق خواب به همراه اتاق نشیمن جمعا به متراژ ۱۰۵ متر مربع) که تقریبا دو بخش ۱۰۰ متری داریم که به ازای هر بخش یک داکت اسپلیت ۳ تن تبرید (۳۶۰۰۰ BTU/hr) در نظر می گیریم.

قیمت هر دستگاه داکت اسپلیت ۳۶۰۰۰ معمولی (بدون اینورتر) و بدون کویل آبگرم برندهای مختلف (به طور میانگین) در زمان نگارش این مثال (در تاریخ ۱۴۰۰/۰۸/۰۱) حدودا ۳۲,۷۰۰,۰۰۰ تومان است که به ازای هر واحد ۲ دستگاه نیاز است که در مجموع قیمت ۱۲ دستگاه از آن برای کلیه واحدها برابر ۳۹۲,۴۰۰,۰۰۰ تومان می شود. همچنین قیمت هر دستگاه داکت اسپلیت ۳۶۰۰۰ اینورتر برندهای مختلف (به طور میانگین) بدون کویل آبگرم ۳۸,۶۰۰,۰۰۰ تومان است که در مجموع برابر ۴۶۳,۲۰۰,۰۰۰ تومان می شود.

نکته مهم اینکه معمولا برای گرمایش داکت اسپلیت ها از کویل آبگرم استفاده می شود. در حالت عادی می توان داکت اسپلیت را در حالت گرمایشی هم قرار داد و آن را روشن کرد ولی با این کار در واقع سیستم برای گرمایش هوا، برق مصرف می کند که ضمن افزایش هزینه برق دستگاه، استهلاک آن هم بسیار بالاتر می رود چونکه کمپرسور دستگاه مجبور است تا هم در تابستان و هم زمستان کار کند ولی به جای این کار معمولا یک ترفند زده می شود و در قسمت جلویی یا پشت یونیت داخلی داکت اسپلیت، یک کویل آبگرم (کویلی با لوله های مسی و پره های آلومینیومی) نصب می شود تا در زمستان آبگرم پکیج یا موتورخانه وارد آن شده و با روشن شدن فن یونیت داخلی، هوا پس از برخورد به کویل گرم شود. توجه کنید که در چنین حالتی دیگر کمپرسور دستگاه روشن نمی شود و فقط فن یونیت داخلی کار می کند.

بنابرین به ازای هر دستگاه داکت اسپلیت ۳۶۰۰۰ یک کویل آبگرم با قیمت تقریبی ۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان هم باید در نظر گرفته شود که در این صورت قیمت کل داکت اسپلیت های بدون اینورتر این آپارتمان ۴۲۸,۴۰۰,۰۰۰ تومان و با اینورتر آن ۴۹۹,۲۰۰,۰۰۰ تومان می شود.

اگر سیستم چیلر و فن کویل انتخاب شود :

همانطور که مطلع هستید، چیلر سیستم سرمایشی مرکزی است که به فن کویل ها متصل می شود. بنابرین یک چیلر برای کل واحدها در نظر گرفته می شود. مساحت مفید کل واحدها ۱۲۰۰ متر مربع است که در مجموع به ۳۶ تن تبرید برودت نیاز دارند. ولی نیاز نیست که برای کل ساختمان یک چیلر ۳۶ تن تبرید در نظر گرفته شود چونکه احتمال اینکه تمام واحدها به طور همزمان و در تمامی اتاق ها و سالن ها و … به برودت نیاز داشته باشند تقریبا نزدیک به صفر است. به همین خاطر در یک سیستم مرکزی مثل چیلر توان ماکزیمم دستگاه را برابر با درصدی از توان کل (برای مثال ۷۰ درصد) در نظر می گیرند که در این مثال با چنین شرایطی به یک چیلر ۲۴ تن تبرید نیاز خواهد بود.

قیمت یک دستگاه چیلر تراکمی هوا خنک ۲۴ تن تبریدی ساخت شرکت ماخ (با ۲ یا ۴ کمپرسور اسکرال کوپلند اصل تایلندی و طراحی شده به صورت ۲ مدار، قطعات سیکل تبرید برند دانفوس و قطعات الکتریکی برند اشنایدر فرانسه) در زمان نگارش این مثال (در تاریخ ۱۴۰۰/۰۸/۰۱) حدودا ۲۵۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان است. نکته اینکه وقتی چیلری به صورت ۲ مدار ساخته می شود، درست مثل این است که دو چیلر کاملا مجزا داخل یک شاسی طراحی و ساخته شده باشد. یعنی اینکه مثلا وقتی چیلر ۲۴ تنی به صورت ۲ مدار است، یعنی از ۲ چیلر ۱۲ تن در یک شاسی و بدنه واحد تشکیل شده که وقتی توان سرمایشی مورد نیاز کمتر از ۵۰ درصد باشد فقط یکی از این دو مدار (یعنی نیمی از کمپرسورها و سایر قطعات) کار کرده و نیمی دیگر موقتا خاموش می شوند و بدین ترتیب به شکل قابل توجهی در مصرف برق صرفه جویی می شود. حال اگر به جای ۲ کمپرسور از ۴ کمپرسور استفاده شود، کمپرسورها به صورت نوبتی و به ازای هر یک چهارم از توان کل برودتی مورد نیاز وارد مدار کاری می شوند و ضمن کاهش استهلاک در مصرف برق به شدت صرفه جویی می شود.

ولی باید هزینه خرید فن کویل ها را نیز در نظر گرفت. با توجه به محاسبات سرانگشتی برای این مثال به تعدادی فن کویل سقفی توکار به شرح زیر به ازای هر واحد از این آپارتمان نیاز است.

برای هر اتاق ۱۸ متر مربعی یک دستگاه فن کویل با ظرفیت هوادهی تقریبا ۳۰۰ CFM که قیمت برندهای مختلف (به طور میانگین) آن در لحظه نگارش این مثال حدودا ۳,۸۰۰,۰۰۰ تومان است. (در مجموع ۳ دستگاه ۳۰۰ CFM برابر با ۱۱,۴۰۰,۰۰۰ تومان)

برای هر اتاق خواب ۲۵ متر مربعی و اتاق نشیمن ۲۶ متر مربعی و آشپزخانه ۲۵ متر مربعی هم یک دستگاه فن کویل با ظرفیت هوادهی تقریبا ۴۰۰ CFM که قیمت برندهای مختلف (به طور میانگین) آن حدودا ۴,۱۰۰,۰۰۰ تومان است. (در مجموع ۳ دستگاه ۴۰۰ CFM برابر با ۱۲,۳۰۰,۰۰۰ تومان)

برای سالن پذیرایی ۷۰ متر مربعی یک دستگاه فن کویل ۶۰۰ CFM که قیمت آن حدودا ۴,۸۰۰,۰۰۰ تومان و یک دستگاه هم فن کویل ۴۰۰ CFM که قیمت آن ۴,۱۰۰,۰۰۰ تومان است. (در مجموع ۸,۹۰۰,۰۰۰ تومان)

هزینه خرید کل فن کویل ها برای ۶ واحد از این آپارتمان در کل برابر ۱۹۵,۶۰۰,۰۰۰ تومان است.

بنابرین قیمت مجموع چیلر ۲۴ تن تبرید به همراه تمام فن کویل ها برابر ۴۴۵,۶۰۰,۰۰۰ تومان می شود.

نکته اول اینکه برخلاف داکت اسپلیت ها که برای گرمایش به لوله کشی مجزای آبگرم و کویل آبگرم نیاز دارند، فن کویل ها هم عمل سرمایش و هم گرمایش را انجام می دهند. یعنی در تابستان کافی است که آب سردی که از طرف چیلر ارسال می شود در فن کویل ها جریان بیابد و در زمستان آب گرمی که از طرف پکیج یا موتورخانه ارسال می شود در فن کویل ها به گردش دربیاید.

نکته دوم اینکه در کاربری مسکونی دیگر هواساز نیاز نیست و فن کویل ها کافی هستند.

مهمترین مورد از تفاوت داکت اسپلیت با چیلر و مقایسه آنها از ۶ بعد مختلف مربوط به همین موضوع قیمت می شود که در انتخاب کارفرمایان بسیار تاثیرگذار است ولی موارد دیگر هم از نظر فنی بسیار مهم هستند که برای رسیدن به سطح آسایش مطلوب باید حتما در نظر گرفته شوند.

۲ . از بعد هزینه نصب و اجرا

همانطور که بیان کردیم معمولا قابل توجه ترین بُعد از تفاوت های داکت اسپلیت با چیلر (از بین ۶ بعد مختلف که در حال مقایسه آنها هستیم) در نگاه اولیه کارفرمایان موضوع هزینه تمام شده است. ولی هزینه یک سیستم تهویه تنها شامل خرید دستگاه ها نمی شود بلکه باید هزینه نصب را هم مد نظر قرار داد. هزینه نصب چیلر و فن کویل ها نسبت به داکت اسپلیت متفاوت است.

مهمترین هزینه ها و قیمت تجهیزات نصبی (در زمان نگارش این مثال) برای سیستم داکت اسپلیت عبارتند از :

۱ . لوله کشی مسی بین یونیت داخل و خارج از ساختمان و عایق کاری آن به مبلغ هر متر حدودا ۲۱۰ هزار تومان (نکته اینکه برای دیده نشدن یونیت خارج از ساختمان و عدم اشغال فضای تراس، معمولا آن را بر روی بام نصب می کنند که همین موضوع متراژ لوله کشی مسی را افزایش داده و هزینه ها بالاتر می رود)

۲ . کانال کشی در داخل واحدها بین یونیت داخلی و اتاق ها و سالن ها و عایق کاری آن به مبلغ هر متر مربع از مساحت کانال حدودا ۲۴۰ هزار تومان (نکته اینکه همانطور که اشاره کردیم، هوایی که دمای آن در یونیت داخلی به حد مطلوب می رسد با تعدادی کانال در همه جا توزیع می گردد)

۳ . لوله کشی آبگرم بین پکیج یا موتورخانه و کویل آبگرم یونیت داخلی به مبلغ هر متر حدودا ۳۰ هزار تومان

مهمترین هزینه ها و قیمت تجهیزات نصبی (در زمان نگارش این متن) برای سیستم چیلر و فن کویل ها عبارتند از :

۱ . لوله کشی آب بین چیلر و فن کویل ها به مبلغ هر متر حدودا ۳۰ هزار تومان

نکته اینکه معمولا وقتی در ساختمانی از چیلر استفاده می شود برای سیستم گرمایش آن هم موتورخانه مرکزی در نظر گرفته می شود که در صورتی که سیستم از پایه به صورت اصولی طراحی شده باشد به یک پمپ مشترک برای ارسال آب سرد (از طرف چیلر) و ارسال آب گرم (از طرف دیگ موتورخانه) نیاز است که در این صورت دیگر نیازی نیست که برای چیلر یک پمپ جداگانه در نظر گرفته شود و از این نظر در هزینه ها صرفه جویی می شود.

بنابرین وقتی از این بعد داکت اسپلیت را نسبت به چیلر مقایسه می کنیم می بینیم که هزینه نصب تجهیزات داکت اسپلیت به مراتب بالاتر از چیلر است و با توجه به اینکه متراژ لوله کشی ها و کانال کشی ها در هر ساختمانی متفاوت است، لذا ما فقط قیمت هر متر آن را ذکر نمودیم. بنابرین دومین تفاوت داکت اسپلیت با چیلر و مقایسه آنها از ۶ بعد مختلف مربوط به هزینه نصب و اجرای آن می شود.

۳ . تفاوت داکت اسپلیت با چیلر از بعد سیستم های مکمل

منظور از سیستم های مکمل این است که آیا این دستگاه ها علاوه بر سرمایش قادر به تامین گرمایش محیط هم هستند یا خیر. همانطور که گفتیم در هر دو این سیستم ها (هم چیلر و فن کویل و هم داکت اسپلیت ها) گرمایش توسط آبگرم موتورخانه یا پکیج انجام می شود. در فن کویل ها دیگر نیازی نیست که یک کویل آبگرم مجزا در نظر گرفته شود و اگر به لوله ورودی فن کویل ها آب سرد را متصل کنیم می توان از آنها سرمایش گرفت و اگر به لوله ورودی آنها آب گرم را متصل کنیم از آنها گرمایش گرفته می شود ولی در سیستم داکت اسپلیت اگر بخواهیم از گرمایش به شیوه آبگرم استفاده کنیم حتما باید به ازای هر دستگاه یک کویل مخصوص آبگرم هم در نظر گرفته شود. بنابرین سومین مورد از تفاوت داکت اسپلیت با چیلر و مقایسه آنها از ۶ بعد مختلف در رابطه با نیاز یا عدم نیاز آنها به تجهیزات سرمایشی و گرمایشی مکمل است.

اگر در شکل زیر دقت کنید می بینید که یک کویل مخصوص مبرد در یونیت داخلی داکت اسپلیت وجود دارد (برای سرمایش) و یک کویل مخصوص آبگرم هم در داخل یونیت یا در بیرون آن (در قسمت جلویی یا پشتی آن) برای گرمایش نصب می شود.

۴ . مقایسه چیلر با داکت اسپلیت از بعد توان حداکثری

چهارمین مقایسه چیلر با داکت اسپلیت از نگاه ظرفیت و مساحت و حجم تحت پوشش بررسی می شود. حداکثر تناژ تبرید سیستم داکت اسپلیت در مقایسه با چیلر بسیار کمتر است. داکت اسپلیت ها معمولا تا حداکثر ۵ تن تبرید استفاده می شوند. اگر ساختمان به ۲۰ تن تبرید نیاز داشته باشد، باید از ۴ دستگاه مجزای ۵ تنی استفاده شود.

ولی ظرفیت چیلرها معمولا از ۱۰ تن آغاز و توان حداکثری آنها به ۱۰۰۰ تن تبرید هم می رسد. در تناژهای کمتر از ۱۰ تن نیز معمولا از مینی چیلر که ساختاری مشابه چیلر دارد استفاده می شود. بنابرین پیشنهاد ما برای تناژهای بالا قطعا استفاده از چیلرها است زیرا برای مثلا همان ۲۰ تن باید ۴ دستگاه مجزا با ۴ مدار لوله کشی و کانال کشی در نظر گرفته شود ولی در چیلر تنها یک چیلر مرکزی ۲۰ تن نصب می گردد و در تناژهای کم نیز می توان از مینی چیلر یا داکت اسپلیت (با توجه به مزایا و معایب آنها) استفاده نمود. بنابرین چهارمین مورد از ۶ بعد مختلف برای مقایسه داکت اسپلیت با چیلر و فن کویل ها در رابطه با حداکثر ظرفیت سرمایشی آنها است.

۵ . فرق داکت اسپلیت با چیلر در امکان آنها برای تنظیم رطوبت

پنجمین تفاوت داکت اسپلیت با چیلر در قابلیت آنها برای افزودن یا کاستن از رطوبت هوای ورودی به ساختمان است. داکت اسپلیت فقط در حالت سرمادهی که مبرد وارد کویل های اواپراتور آن می شود، باعث کاهش رطوبت (در تابستان) شده و در زمستان نمی تواند رطوبت را افزایش یا کاهش دهد. ولی در سیستم چیلر و با اتصال آن به دستگاه هواساز و یا وقتی به صورت پکیج یونیت استفاده می شود، می توان در هواساز آن تجهیزات رطوبت زنی و رطوبت گیری را افزود و به دقت رطوبت هوا را هم در تابستان و هم زمستان به میزان دلخواه تنظیم نمود.

مطالعه بیشتر در مورد ساختار دستگاه هواساز در متن ⇐ دستگاه هواساز

تصویری گرافیکی از نمای داخلی دستگاه هواساز شامل فیلتر، رطوبت زن و کویل های آب سرد و گرم :

۶ . مقایسه چیلر با داکت اسپلیت از بعد پاکسازی هوا

ششمین مقایسه چیلر با داکت اسپلیت از بعد فیلتراسیون هوا انجام می شود. اواپراتور (یونیت داخلی) داکت اسپلیت نسبت به هواساز چیلر ابعاد کوچکتری داشته و چون در زیر سقف کاذب جای می گیرد، در افزودن فیلترها با محدودیت مواجه هستیم و در فن کویل ها نیز به همین صورت بوده و تنها می توان فیلترهایی معمولا فلزی (به شکل دو یا سه لایه) در آن تعبیه نمود تا ذرات درشت و گرد و غبار وارد یونیت داخلی داکت اسپلیت و نیز فن کویل ها نشود. ولی در دستگاه هواساز متصل به چیلر، انواع و اقسام فیلترها (هر نوع فیلتری و متناسب با نیاز) را می توان در مسیر عبور هوا اضافه کرد و با فیلترهای هپا و اولپا به راندمان ۹۹٫۹۹ درصدی پاکیزگی هوا رسید.